O tłuszczu, który nie chce być tłuszczem. I o pokorze wobec biologii.
- Dr Ozimek
- Artykuły Dr Ozimka

Im dłużej zajmuję się medycyną, tym częściej dochodzę do przekonania, że największą przeszkodą w rozumieniu człowieka nie jest brak wiedzy, lecz nadmierna pewność, że już wiemy, na co patrzymy.
Przez dziesięciolecia traktowaliśmy tkankę tłuszczową jak biologiczny magazyn, w którym organizm, z przezornością średniowiecznego kupca, gromadzi energię na trudniejsze czasy. Tymczasem natura, jak zwykle niewiele sobie robiąc z naszych podręczników, wyposażyła nas również w tłuszcz, którego zadaniem jest coś dokładnie przeciwnego: rozpraszanie energii w postaci ciepła. Brunatna tkanka tłuszczowa, bogata w mitochondria i wyposażona w białko UCP1, przez lata uchodziła za osobliwość fizjologii noworodków. Dopiero w 2009 roku przekonująco wykazano jej metaboliczną aktywność również u dorosłych. Ukryta w okolicach szyi, obojczyków i klatki piersiowej, pozostawała niemal niezauważona, choć być może uczestniczy w procesach znacznie ważniejszych niż sama termoregulacja.
Opublikowane w 2026 roku w Nature badanie zespołu Gómeza-Banoya, obejmujące ponad sto tysięcy osób, przynosi obserwacje, które powinny zainteresować nie tylko endokrynologów. Analiza obrazów PET/CT z wykorzystaniem sztucznej inteligencji wykazała, że większa aktywność brunatnej tkanki tłuszczowej wiąże się z korzystniejszym profilem zdrowotnym, obejmującym m.in. rzadsze występowanie cukrzycy typu 2, depresji i zaburzeń lękowych. Nie oznacza to oczywiście, że odkryliśmy biologiczny piec chroniący przed smutkiem. Badanie jest retrospektywne, a korelacja, nawet najbardziej fascynująca, nie staje się przyczynowością tylko dlatego, że bardzo chcielibyśmy w nią uwierzyć. Nie wiemy jeszcze, czy aktywna brunatna tkanka tłuszczowa rzeczywiście uczestniczy w ochronie przed chorobami, czy jest raczej wskaźnikiem sprawniejszej regulacji metabolicznej. Ta niepewność nie umniejsza jednak znaczenia odkrycia. Przeciwnie, otwiera znacznie ciekawsze pytania.
Od dawna obserwuję, jak trudno współczesnej medycynie uwolnić się od pokusy dzielenia człowieka na osobne specjalizacje.
Psychiatra zajmuje się nastrojem, endokrynolog metabolizmem, immunolog zapaleniem, neurolog mózgiem, a gastroenterolog jelitami. Organizm tymczasem, z godną podziwu obojętnością wobec naszych akademickich granic, prowadzi nieustanny dialog pomiędzy tymi układami. Mitochondria, cytokiny, hormony, metabolity mikrobiomu i autonomiczny układ nerwowy tworzą sieć zależności, w której trudno wskazać jeden początek i jedną przyczynę. Brunatna tkanka tłuszczowa, pozostająca pod kontrolą układu współczulnego i zdolna do wydzielania biologicznie aktywnych cząsteczek zwanych batokinami, może być kolejnym uczestnikiem tej rozmowy. Jej związki z funkcjonowaniem mózgu wymagają jeszcze wyjaśnienia, ale sama możliwość istnienia takich zależności przypomina, jak bardzo złudne bywa rozpatrywanie zdrowia psychicznego w oderwaniu od biologii całego organizmu.
W tym miejscu pojawia się pytanie, które uważam za szczególnie ważne dla przyszłości medycyny: dlaczego ludzie o podobnym wieku, masie ciała i narażeniu na czynniki środowiskowe tak bardzo różnią się zdolnością do zachowania zdrowia? Być może odpowiedzi należy szukać nie tylko w genach, mikrobiomie czy nasileniu przewlekłego zapalenia, lecz również w metabolicznej elastyczności, sprawności mitochondrialnej i zdolności organizmu do odzyskiwania równowagi. To właśnie ten kierunek myślenia prowadzi nas od epidemiologii chorób ku epidemiologii zdrowienia — Recovery Epidemiology — w której równie istotne jak mechanizmy patologii stają się biologiczne uwarunkowania odporności, adaptacji i regeneracji. Brunatna tkanka tłuszczowa nie jest jeszcze potwierdzonym wskaźnikiem tych procesów, ale może okazać się jednym z elementów pozwalających lepiej je zrozumieć.
Jest w tej historii coś niemal poetyckiego.
Niewielkie skupiska komórek, których istnienie u dorosłych jeszcze niedawno traktowaliśmy jako fizjologiczną ciekawostkę, mogą mieć związek z metabolizmem, odpornością, a być może nawet z naszym samopoczuciem. Nie znaleźliśmy cudownego lekarstwa ani kolejnego sposobu na oszukanie biologii. Natura rzadko nagradza nas za takie uproszczenia. Otrzymaliśmy natomiast przypomnienie, że zdrowie nie jest sumą prawidłowych wyników badań, lecz dynamiczną właściwością całego organizmu, nieustannie negocjującego swoją równowagę ze światem.
I może właśnie na tym polega jedna z najpiękniejszych lekcji medycyny: im dokładniej poznajemy człowieka, tym trudniej uwierzyć, że można go zrozumieć, badając każdą jego część osobno. Czasem wystarczy odrobina brunatnego tłuszczu ukryta pod obojczykiem, aby przypomnieć nam, że największe tajemnice życia nie zawsze kryją się w tym, czego jeszcze nie odkryliśmy, lecz również w tym, na co od dawna patrzymy, nie rozumiejąc, co naprawdę widzimy.
Bibliografia
1. Gómez-Banoy N. i wsp. Nature. 2026. https://doi.org/10.1038/s41586-026-11162-7
2. van Marken Lichtenbelt WD, Vanhommerig JW, Smulders NM, i wsp. Cold-activated brown adipose tissue in healthy men. New England Journal of Medicine. 2009;360:1500–1508. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0808718
3. Cypess AM, Lehman S, Williams G, i wsp. Identification and importance of brown adipose tissue in adult humans. New England Journal of Medicine. 2009;360:1509–1517. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0810780
4. Virtanen KA, Lidell ME, Orava J, i wsp. Functional brown adipose tissue in healthy adults. New England Journal of Medicine. 2009;360:1518–1525. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0808949
5. Becher T, Palanisamy S, Kramer DJ, i wsp. Brown adipose tissue is associated with cardiometabolic health. Nature Medicine. 2021;27:58–65. https://doi.org/10.1038/s41591-020-1126-7